«امپراطوری هوش مصنوعی» با نام کامل «امپراطوری هوش مصنوعی: رؤیاها و کابوسها در اوپناِیآیِ سم آلتمن» اثری است از کارن هاو (نویسندهی آمریکایی، متولد ۱۹۸۵) که در سال ۲۰۲۵ منتشر شده است. این کتاب روایتی مستند و انتقادی از شکلگیری و قدرتگیری شرکت اوپناِیآ یِست که نشان میدهد هوش مصنوعی چگونه در تلاقی آرمانهای انسانی، منافع اقتصادی و ساختارهای قدرت، آیندهی جهان را شکل میدهد.
دربارهی امپراطوری هوش مصنوعی
کتاب «امپراتوری هوش مصنوعی: رؤیاها و کابوسها در اوپناِیآیِ سم آلتمن» (Empire of AI: Dreams and Nightmares in Sam Altman’s OpenAI) نوشتهی کارن هاو، یکی از مهمترین و بحثبرانگیزترین آثار سالهای اخیر دربارهی هوش مصنوعی است که در سال ۲۰۲۵ منتشر شد. این کتاب نهتنها به بررسی یک شرکت پیشرو در فناوری میپردازد، بلکه تصویری گسترده از ساختار قدرت، منافع اقتصادی و پیامدهای اجتماعی هوش مصنوعی معاصر ارائه میدهد و جایگاه آن را در جهان امروز بهدقت واکاوی میکند.
کارن هاو، روزنامهنگار و پژوهشگر شناختهشده در حوزهی فناوری، در این کتاب با رویکردی مستند و انتقادی به سراغ داستان شکلگیری و تحول OpenAI میرود. او از آغاز فعالیت این نهاد بهعنوان یک سازمان غیرانتفاعی با مأموریت خدمت به بشریت شروع میکند و مسیر آن را تا تبدیل شدن به یکی از تأثیرگذارترین بازیگران صنعت هوش مصنوعی دنبال میکند؛ مسیری که در آن ایدهآلها، منافع تجاری و فشارهای رقابتی بهتدریج در هم تنیده میشوند.
کتاب نشان میدهد که چگونه رشد سریع فناوریهای مولد و نیاز به منابع عظیم مالی و پردازشی، ساختار و جهتگیری OpenAI را دگرگون کرد. هاو با تکیه بر مصاحبههای گسترده و بررسی اسناد، توضیح میدهد که چگونه وابستگی به سرمایهگذاریهای کلان و همکاری با شرکتهای بزرگ فناوری، فاصلهای فزاینده میان شعارهای اولیه و واقعیتهای عملی ایجاد کرد.
یکی از محورهای مهم کتاب، تحلیل بحران مدیریتی نوامبر ۲۰۲۳ است؛ زمانی که سم آلتمن بهطور ناگهانی از سمت مدیرعاملی کنار گذاشته شد و اندکی بعد به شرکت بازگشت. نویسنده این رخداد را نه یک اتفاق گذرا، بلکه نشانهای از تنشهای عمیق درونی میان دغدغههای ایمنی، سرعت توسعه و منافع اقتصادی در قلب صنعت هوش مصنوعی میداند.
هاو در بخشهای مختلف کتاب به هزینههای پنهان توسعهی هوش مصنوعی میپردازد؛ هزینههایی که اغلب در روایتهای خوشبینانه نادیده گرفته میشوند. او مصرف گستردهی انرژی، فشار بر منابع طبیعی و زیرساختهای داده را بهعنوان پیامدهای مستقیم گسترش مدلهای بزرگ زبانی مطرح میکند و نشان میدهد که این پیشرفتها بهای واقعی و جهانی دارند.
بعد انسانی زنجیرهی تولید هوش مصنوعی جایگاه ویژهای در این کتاب دارد. نویسنده به نقش کارگرانی میپردازد که در بخشهای کمدیدهشدهی این صنعت، بهویژه در کشورهای در حال توسعه، وظیفهی برچسبگذاری دادهها و نظارت محتوایی را بر عهده دارند. این روایتها تصویری متفاوت از «هوش مصنوعی پیشرفته» ارائه میدهند؛ تصویری که در آن نابرابری و استثمار نیز حضور پررنگ دارد.
کارن هاو با بهکارگیری استعارهی «امپراتوری»، تلاش میکند نشان دهد که شرکتهای بزرگ هوش مصنوعی چگونه نوعی قدرت فراملی ایجاد کردهاند. این قدرت نه بر اساس تصرف سرزمین، بلکه از طریق کنترل دادهها، زیرساختها، دانش فنی و جهتدهی به سیاستگذاریهای جهانی شکل میگیرد و تأثیر آن از مرزهای یک کشور فراتر میرود.
در این چارچوب، کتاب به بررسی پیامدهای سیاسی و اجتماعی تمرکز قدرت در دست معدودی از شرکتهای فناوری میپردازد. هاو هشدار میدهد که چنین تمرکزی میتواند بر دموکراسی، شفافیت و عدالت اجتماعی تأثیر منفی بگذارد و تصمیمهایی که سرنوشت میلیونها انسان را شکل میدهند، در فضایی محدود و غیرپاسخگو اتخاذ شوند.
نویسنده همچنین به تغییر تدریجی مفهوم «ایمنی» در گفتمان OpenAI توجه دارد. او نشان میدهد که چگونه مفهوم ایمنی، از یک دغدغهی فلسفی و اخلاقی درباره آیندهی بشر، به ابزاری در مذاکرات تجاری، رقابت صنعتی و مدیریت ریسک تبدیل میشود؛ تغییری که پیامدهای عمیقی برای مسیر توسعه فناوری دارد.
سبک نگارش کتاب ترکیبی از گزارش ژورنالیستی دقیق و روایت داستانی است. این شیوه باعث میشود متن، در عین برخورداری از عمق تحلیلی، برای خوانندهی غیرمتخصص نیز قابلفهم و جذاب باشد و مفاهیم پیچیدهی فنی و سازمانی در بستری انسانی و ملموس ارائه شوند.
«امپراتوری هوش مصنوعی» در نهایت، تصویری دوگانه از آینده ترسیم میکند: از یک سو رؤیای پیشرفت، نوآوری و حل مسائل بزرگ بشری، و از سوی دیگر کابوس تمرکز قدرت، نابرابری و پیامدهای کنترلنشدهی فناوری. این دوگانه، هستهی اصلی نگاه انتقادی کارن هاو را شکل میدهد.
این کتاب بیش از آنکه صرفاً روایت تاریخچهی OpenAI باشد، تلاشی است برای فهمیدن اینکه هوش مصنوعی چگونه در حال بازتعریف قدرت در جهان معاصر است. به همین دلیل، «امپراتوری هوش مصنوعی» اثری تأملبرانگیز و ضروری برای همهی کسانی است که میخواهند فراتر از هیجانهای رسانهای، با واقعیتهای پیچیده و چندلایهی این فناوری روبهرو شوند.
کتاب امپراطوری هوش مصنوعی در وبسایت goodreads دارای امتیاز ۴.۰۴ با بیش از ۶۷۰۰ رای و ۱۰۰۰ نقد و نظر است.
خلاصهی محتوای امپراطوری هوش مصنوعی
کتاب با ترسیم زمینهی تاریخی ظهور OpenAI آغاز میشود و نشان میدهد این نهاد چگونه در واکنش به نگرانیها دربارهی تمرکز قدرت در شرکتهای بزرگ فناوری شکل گرفت. در این بخش، ایدهی اولیهی ایجاد یک سازمان غیرانتفاعی که هدفش توسعهی هوش مصنوعی «به نفع همهی بشریت» بود، شرح داده میشود و تضاد میان آرمانگرایی آغازین و واقعیتهای صنعتی از همان ابتدا برجسته میگردد.
در فصلهای بعد، مسیر تحول ساختاری OpenAI بررسی میشود؛ مسیری که در آن سازمان بهتدریج وارد مناسبات پیچیدهی سرمایهگذاری، رقابت و همکاری با غولهای فناوری میشود. کتاب توضیح میدهد که چگونه نیاز به سرمایه و توان پردازشی عظیم، OpenAI را به اتخاذ مدلهای سازمانی و اقتصادی تازه سوق داد و مرز میان مأموریت عمومی و منافع تجاری را کمرنگتر کرد.
بخش مهمی از کتاب به نقش رهبری و تصمیمگیریهای مدیریتی اختصاص دارد. کارن هاو نشان میدهد که چگونه شخصیتها، اختلافنظرها و رویکردهای متفاوت نسبت به ایمنی، سرعت توسعه و سودآوری، به تنشهای درونی منجر شدهاند. این تنشها بهعنوان عامل شکلدهندهی مسیر کلی شرکت و حتی صنعت هوش مصنوعی معرفی میشوند.
یکی از فصلهای محوری کتاب به بحران مدیریتی سال ۲۰۲۳ میپردازد؛ رویدادی که طی آن مدیرعامل OpenAI بهطور موقت برکنار شد. این بخش، بحران را نه یک حادثهی فردی، بلکه نماد کشمکش عمیق میان ارزشهای اعلامشده، ساختار حاکمیتی پیچیده و فشارهای بیرونی میداند و آن را نشانهای از شکنندگی مدلهای حکمرانی در شرکتهای هوش مصنوعی معرفی میکند.
در ادامه، کتاب به بررسی اقتصاد واقعی هوش مصنوعی میپردازد. هزینههای پنهان توسعهی مدلهای بزرگ، از مصرف عظیم انرژی و آب گرفته تا وابستگی به زیرساختهای متمرکز داده، بهتفصیل شرح داده میشوند. نویسنده نشان میدهد که این هزینهها اغلب در روایتهای تبلیغاتی نادیده گرفته میشوند، اما نقش تعیینکنندهای در آیندهی این فناوری دارند.
بخش دیگری از کتاب به نیروی کار نامرئی پشت هوش مصنوعی اختصاص دارد. در این فصلها، به کارگرانی پرداخته میشود که در فرآیند آمادهسازی دادهها، برچسبگذاری و نظارت محتوایی نقش دارند. کتاب نشان میدهد که چگونه بخش مهمی از پیشرفت هوش مصنوعی بر کار کمدستمزد و پرتنش انسانی استوار است، در حالی که این واقعیت کمتر دیده میشود.
کارن هاو سپس نگاه خود را به پیامدهای جهانی گسترش هوش مصنوعی معطوف میکند. او توضیح میدهد که چگونه تصمیمهای گرفتهشده در چند شرکت محدود میتوانند بر نظامهای آموزشی، رسانهای، سیاسی و اقتصادی کشورهای مختلف اثر بگذارند و نوعی عدم توازن قدرت در مقیاس جهانی ایجاد کنند.
در فصلهای تحلیلیتر، مفهوم «امپراتوری» بهعنوان چارچوب اصلی تفسیر کتاب بسط داده میشود. نویسنده استدلال میکند که شرکتهای بزرگ هوش مصنوعی، با کنترل دادهها، زیرساختها و روایتهای آینده، شکلی نوین از سلطه را اعمال میکنند؛ سلطهای که نه نظامی است و نه سرزمینی، بلکه فناورانه و ساختاری است.
بخشهای پایانی کتاب به مسئلهی ایمنی و اخلاق اختصاص دارد. هاو نشان میدهد که چگونه گفتمان ایمنی، همزمان میتواند ابزاری برای هشدارهای واقعی درباره خطرات آینده باشد و نیز وسیلهای برای مدیریت ریسکهای تجاری و سیاسی. این دوگانگی، یکی از چالشهای اساسی توسعهی مسئولانهی هوش مصنوعی معرفی میشود.
در جمعبندی، کتاب تصویری چندلایه از هوش مصنوعی ارائه میدهد که در آن نوآوری، قدرت، نابرابری و مسئولیت بههم گره خوردهاند. «امپراتوری هوش مصنوعی» خواننده را به این نتیجه میرساند که آیندهی این فناوری نه صرفاً به پیشرفت فنی، بلکه به شیوهی حکمرانی، توزیع قدرت و انتخابهای انسانی وابسته است؛ انتخابهایی که پیامدهای آنها جهانی و بلندمدت خواهند بود.
بخشهایی از امپراطوری هوش مصنوعی
در زمان ناهار و روزهای بعد از آن، عمیقتر کاوش کردم تا بفهمم چرا براکمن OpenAI را همبنیانگذاری کرده بود. او در نوجوانی نخستینبار شیفتهی این ایده شد که شاید بتوان هوش انسانی را بازآفرینی کرد. مقالهای مشهور از ریاضیدان بریتانیایی، آلن تورینگ، جرقهی این شیفتگی را زد. نام بخش نخست آن مقاله، «بازی تقلید»، که الهامبخش عنوان فیلم سینمایی سال ۲۰۱۴ دربارهی زندگی تورینگ شد، با پرسش تحریکآمیز آغاز میشود: «آیا ماشینها میتوانند فکر کنند؟»
مقاله سپس آنچه بعدها «آزمون تورینگ» نام گرفت را تعریف میکند: معیاری برای سنجش پیشرفت هوش ماشین بر اساس اینکه آیا یک ماشین میتواند با انسان گفتوگو کند بیآنکه مشخص شود ماشین است. این یک داستان آغازین کلاسیک در میان فعالان حوزهی هوش مصنوعی بود. براکمن که مجذوب شده بود، یک بازی مبتنی بر آزمون تورینگ کدنویسی کرد و آن را بهصورت آنلاین منتشر کرد و حدود ۱۵۰۰ بازدید گرفت. این تجربه حس فوقالعادهای به او داد. او گفت: «همانجا فهمیدم این همان چیزی است که میخواهم دنبالش کنم.»
………………………
اولین بار که شرکت Scale به کنیا آمد، فضاهای اداری فیزیکی راهاندازی کرده بود تا کارکنان به آنجا مراجعه کنند و در دورههای آموزشی شرکت کنند. اما این بار شرایط متفاوت بود. این شرکت در دوران همهگیری آن فضاها را تعطیل کرده و بهطور کامل به جذب نیرو و عملیات از راه دور روی آورده بود—با انتشار گستردهی آگهیها در لینکدین، ایجاد دورههای آموزشی آنلاین، و سازماندهی نیروها، همانگونه که در دیگر مکانها انجام میداد، در کانالهای گفتوگوی اجتماعیِ تحت نظارت.
برای کارکنان، این تغییر از یک سو انعطافپذیری بیشتری فراهم میکرد و از سوی دیگر ارتباط گرفتن با یکدیگر را بسیار دشوارتر میساخت؛ امری که شانس آنها را برای سازماندهی جمعی بهمنظور دستمزد بهتر یا شرایط کاری مناسبتر، مانند آنچه کارکنان شرکت Sama تجربه کرده بودند، کاهش میداد.
…………………….
در ششم دسامبر ۲۰۲۳، دو هفته پس از بحران هیئتمدیره، کارکنان OpenAI برای یک جلسهی همگانی در تئاتر Palace of Fine Arts سانفرانسیسکو گرد هم آمدند؛ ساختمانی شاخص با روتوندای باز و ستونهای سنگی که یادآور امپراتوریهای یونان و روم بود. چند تن از اعضای رهبری، از جمله موراتی که دوباره به سمت مدیر ارشد فناوری (CTO) بازگشته بود، باب مکگرو که اکنون مدیر ارشد پژوهش بود، براد لایتکَپ، مدیر عملیاتی (COO) و جیسون کوان، گزارشی از برنامههای بخش خود برای سال ۲۰۲۴ ارائه کردند.
اگر به کتاب امپراطوری هوش مصنوعی علاقه دارید، بخش معرفی برترین کتابهای کامپیوتر در وبسایت هر روز یک کتاب، شما را با سایر آثار مشابه نیز آشنا میکند.
