«خاندان مالاوولیا» اثری است از جووانی ورگا (نویسنده‌ی ایتالیایی، از ۱۸۴۰ تا ۱۹۲۲) که در سال ۱۸۸۱ منتشر شده است. این رمان درباره‌ی سرگذشت تلخ خانواده‌ای ماهیگیر در سیسیل است که در تلاش برای رهایی از فقر و حفظ خانه و زندگی خود، با مجموعه‌ای از فقدان‌ها، شکست‌ها و فروپاشی پیوندهای خانوادگی روبه‌رو می‌شوند.
درباره‌ی خاندان مالاوولیا
رمان «خاندان مالاوولیا» (I Malavoglia) اثر جووانی ورگا، یکی از آثار برجسته‌ی ادبیات واقع‌گرایانه‌ی ایتالیا در قرن نوزدهم است. این رمان که با عنوان انگلیسی The House by the Medlar Tree (خانه‌ای کنار درخت ازگیل) شناخته می‌شود، تصویری زنده و تأثیرگذار از زندگی مردمی ساده، فقیر و زحمتکش در یک روستای ساحلی در جنوب ایتالیا ارائه می‌دهد. ورگا در این اثر به سراغ انسان‌هایی می‌رود که زندگی‌شان با کار، خانواده، سنت، فقر و مبارزه برای بقا گره خورده است.
جووانی ورگا از مهم‌ترین چهره‌های جنبش ادبی وریسمو (Verismo) در ایتالیاست؛ جریانی ادبی که بر بازنمایی بی‌پیرایه‌ی واقعیت‌های اجتماعی و زندگی طبقات فرودست تأکید داشت. نویسندگان این مکتب می‌کوشیدند به‌جای آرمان‌سازی از انسان‌ها یا روایت زندگی قهرمانان استثنایی، شرایط واقعی زندگی مردم عادی را به تصویر بکشند. ورگا نیز در آثارش به سراغ ماهیگیران، کشاورزان و مردمی می‌رود که در حاشیه‌ی جامعه زندگی می‌کنند و کمتر فرصتی برای تغییر سرنوشت خود دارند.
داستان رمان در روستای آتسی ترسا (Aci Trezza)، در جزیره‌ی سیسیل می‌گذرد؛ منطقه‌ای ساحلی که زندگی مردم آن به دریا و صید ماهی وابسته است. در چنین محیطی، دریا هم سرچشمه‌ی معاش است و هم نیرویی پیش‌بینی‌ناپذیر که می‌تواند در یک لحظه حاصل تلاش انسان‌ها را نابود کند. ورگا با توصیف فضای روستا، خانه‌ها، قایق‌ها، بازار و روابط میان اهالی، جهانی کوچک اما پرجزئیات می‌سازد که در آن زندگی فردی و اجتماعی انسان‌ها به‌شدت در هم تنیده است.
در مرکز داستان، خانواده‌ی توسکانو قرار دارد که اهالی روستا آن‌ها را با نام «مالاوولیا» می‌شناسند. این خانواده از نسلی به نسل دیگر با ماهیگیری زندگی کرده‌اند و خانه‌ای قدیمی در کنار درخت ازگیل دارند که نماد تعلق، هویت و پیوند اعضای خانواده با گذشته‌شان است. این خانه فقط یک سرپناه نیست؛ بلکه نشانه‌ای از ثبات و امنیتی است که اعضای خانواده در جهانی ناپایدار برای حفظ آن تلاش می‌کنند.
ورگا در این رمان نشان می‌دهد که چگونه یک خانواده‌ی معمولی، در مواجهه با مجموعه‌ای از حوادث و دشواری‌ها، به‌تدریج تعادل زندگی خود را از دست می‌دهد. آنچه در ابتدا تلاشی برای بهبود وضعیت اقتصادی خانواده به نظر می‌رسد، به مسیری پرمخاطره تبدیل می‌شود که پیامدهای آن از محدوده‌ی مسائل مالی فراتر می‌رود و روابط خانوادگی، جایگاه اجتماعی و آینده‌ی اعضای خانواده را تحت تأثیر قرار می‌دهد.
یکی از ویژگی‌های برجسته‌ی رمان، توجه به مفهوم خانواده و مسئولیت متقابل اعضای آن است. در جهان داستان، خانواده مهم‌ترین پناهگاه انسان در برابر دشواری‌های زندگی به شمار می‌رود. اعضای خانواده برای حفظ خانه، تأمین معاش و نگه‌داشتن پیوندهای خود تلاش می‌کنند؛ اما همین مسئولیت‌ها گاهی به باری سنگین تبدیل می‌شوند که هر یک از آن‌ها را در موقعیتی دشوار قرار می‌دهد. ورگا با ظرافت نشان می‌دهد که چگونه فقر می‌تواند حتی صمیمی‌ترین روابط انسانی را نیز تحت فشار قرار دهد.
شخصیت‌های رمان هر یک نماینده‌ی بخشی از جامعه‌ی سنتی روستا هستند. ورگا با پرداختن به تفاوت نسل‌ها، خواسته‌ها، نگرانی‌ها و نگاه شخصیت‌ها به زندگی، تصویری چندلایه از جامعه‌ای ارائه می‌دهد که در آن سنت‌ها و باورهای قدیمی نقش تعیین‌کننده‌ای دارند. در چنین جامعه‌ای، اعتبار خانوادگی، قضاوت دیگران و پایبندی به رسم‌ورسوم، گاه به‌اندازه‌ی نیازهای مادی بر تصمیم‌های افراد تأثیر می‌گذارند.
یکی دیگر از موضوعات مهم کتاب، تقابل میان آرزوهای فردی و محدودیت‌های اجتماعی است. شخصیت‌های داستان هرکدام خواسته‌ها و امیدهایی دارند، اما شرایط اقتصادی، جایگاه خانوادگی و انتظارات جامعه اجازه نمی‌دهد به‌آسانی مسیر دلخواه خود را انتخاب کنند. ورگا نشان می‌دهد که در چنین محیطی، حتی تصمیم‌های ساده نیز می‌توانند پیامدهایی گسترده داشته باشند و زندگی انسان‌ها را به مسیری متفاوت سوق دهند.
فقر در این رمان صرفاً کمبود پول یا ناتوانی در تأمین نیازهای اولیه نیست، بلکه نیرویی است که تمام ابعاد زندگی انسان را تحت تأثیر قرار می‌دهد. فقر بر روابط خانوادگی، انتخاب‌های عاطفی، شأن اجتماعی و حتی نگاه افراد به آینده سایه می‌اندازد. ورگا بدون آنکه به موعظه یا قضاوت مستقیم روی بیاورد، شرایطی را ترسیم می‌کند که در آن انسان‌ها برای حفظ حداقل داشته‌های خود ناچارند با دشواری‌هایی پیوسته و گاه طاقت‌فرسا روبه‌رو شوند.
از ویژگی‌های ادبی برجسته‌ی این اثر، شیوه‌ی روایت خاص ورگاست. او تلاش می‌کند تا حد امکان از مداخله‌ی مستقیم راوی و بیان قضاوت‌های شخصی فاصله بگیرد و اجازه دهد شخصیت‌ها، گفت‌وگوها و رویدادها خود واقعیت زندگی را آشکار کنند. استفاده از زبان و اصطلاحات محلی، گفت‌وگوهای طبیعی و بازتاب شیوه‌ی تفکر مردم روستا، به داستان حال‌وهوایی اصیل و باورپذیر بخشیده است. به همین دلیل، خواننده احساس می‌کند نه با روایتی ساختگی، بلکه با بخشی از زندگی واقعی مردمی روبه‌روست که در گوشه‌ای از سیسیل روزگار می‌گذرانند.
طبیعت نیز در این رمان حضوری فراتر از یک پس‌زمینه‌ی داستانی دارد. دریا، ساحل، آب‌وهوا و تغییرات فصل‌ها با زندگی و سرنوشت شخصیت‌ها پیوند خورده‌اند. دریا که منبع اصلی درآمد خانواده‌های ماهیگیر است، هم‌زمان یادآور ناپایداری زندگی و ناتوانی انسان در برابر نیروهای طبیعت نیز هست. این پیوند میان انسان و محیط پیرامون، به رمان عمقی اجتماعی و انسانی می‌بخشد.
«خاندان مالاوولیا» را می‌توان روایتی درباره‌ی خانواده، تعلق، فقر، امید و تلاش انسان برای حفظ آن چیزی دانست که به زندگی‌اش معنا می‌دهد. خانه‌ی قدیمی خانواده در این میان به نمادی از ریشه‌ها و هویت تبدیل می‌شود؛ مکانی که گذشته و حال اعضای خانواده را به یکدیگر پیوند می‌دهد و حفظ آن، فراتر از یک مسئله‌ی اقتصادی، به معنای دفاع از بخشی از وجود و خاطرات آن‌هاست.
این رمان از مهم‌ترین آثار جنبش وریسمو و یکی از نمونه‌های برجسته‌ی ادبیات واقع‌گرایانه‌ی اروپا به شمار می‌رود. ورگا در آن به‌جای روایت داستان‌هایی درباره‌ی قهرمانان بزرگ و حوادث خارق‌العاده، زندگی مردمی را به تصویر می‌کشد که شاید در نگاه نخست چندان متفاوت از دیگران نباشند، اما در سکوت و تلاش روزمره‌ی خود با مسائل عمیق و جهان‌شمول انسانی دست‌وپنجه نرم می‌کنند. ارزش ماندگار کتاب نیز در همین توانایی نویسنده برای تبدیل زندگی ساده‌ی یک خانواده‌ی ماهیگیر به روایتی تأثیرگذار درباره‌ی وضعیت انسان است.
رمان خاندان مالاوولیا در وب‌سایت goodreads دارای امتیاز ۳.۴۸ با بیش از ۱۷۰۰۰ رای و ۵۹۰ نقد و نظر است. این کتاب در ایران با ترجمه‌ای از زهره بهرامی به بازار عرضه شده است.
خلاصه‌ی داستان خاندان مالاوولیا
رمان «خاندان مالاوولیا» اثر جووانی ورگا، داستان خانواده‌ای ماهیگیر به نام توسکانو است که در روستای ساحلی آتسی ترسا، در جزیره‌ی سیسیل ایتالیا، زندگی می‌کنند. اهالی روستا این خانواده را با نام «مالاوولیا» می‌شناسند. خانواده‌ای که با وجود فقر، از زندگی نسبتاً آرام و منسجمی برخوردار است.
پدر بزرگ خانواده، پادرو نِتونی، بزرگ و سرپرست آن است و همراه پسرش باستیانازو، عروسش ماروتسا و پنج نوه‌اش به نام‌های نِتونی، لوکا، منا، آلسی و لیا در خانه‌ای قدیمی به نام «خانه‌ی درخت ازگیل» زندگی می‌کند. قایق ماهیگیری خانواده نیز که «پروویدنتسا» نام دارد، مهم‌ترین وسیله‌ی کسب درآمد آن‌هاست.
زندگی خانواده با رفتن نِتونی، نوه‌ی بزرگ، به خدمت سربازی دستخوش تغییر می‌شود. غیبت او به معنای از دست رفتن یکی از نیروهای کار خانواده است و وضعیت اقتصادی آن‌ها را دشوارتر می‌کند. از سوی دیگر، خانواده برای تأمین جهیزیه‌ی منا و بهبود وضعیت مالی خود به پول بیشتری نیاز دارد.
پادرو نِتونی که امیدوار است راهی برای افزایش درآمد پیدا کند، تصمیم می‌گیرد محموله‌ای از نوعی حبوبات به نام لوپینی را به‌صورت نسیه از عمو کروچیفیسو، یکی از اهالی روستا که به پول‌قرض‌دادن و سخت‌گیری در پس‌گرفتن بدهی‌ها شهرت دارد، خریداری کند و آن را در شهر دیگری به فروش برساند.
مسئولیت حمل محموله بر عهده‌ی باستیانازو، پسر پادرو نِتونی، قرار می‌گیرد که با قایق خانوادگی راهی سفر دریایی می‌شود. اما در جریان این سفر، طوفانی سهمگین دریا را درمی‌نوردد و قایق پروویدنتسا غرق می‌شود. باستیانازو جان خود را از دست می‌دهد و محموله نیز از بین می‌رود. خانواده نه‌تنها یکی از مهم‌ترین اعضای خود را از دست می‌دهد، بلکه اکنون باید بدهی خرید محموله را نیز بپردازد؛ بدهی‌ای که هیچ درآمدی در مقابل آن به دست نیاورده‌اند. این حادثه آغاز سلسله‌ای از مصیبت‌هاست که بنیان اقتصادی و خانوادگی آن‌ها را متزلزل می‌کند.
پس از مرگ باستیانازو، ماروتسا که به «لانگا» شهرت دارد، با دشواری فراوان مسئولیت نگهداری از فرزندانش را بر عهده می‌گیرد. پادرو نِتونی نیز تلاش می‌کند با کار بیشتر و تعمیر قایق، خانواده را از بحران نجات دهد. قایق سرانجام تعمیر می‌شود و اعضای خانواده دوباره به ماهیگیری روی می‌آورند، اما درآمد اندک آن‌ها برای پرداخت بدهی کافی نیست.
در همین دوران، نِتونی از خدمت سربازی بازمی‌گردد، ولی زندگی سخت و یکنواخت روستا دیگر برایش رضایت‌بخش نیست. او که در دوران سربازی با دنیایی متفاوت آشنا شده، از بازگشت به کار طاقت‌فرسای ماهیگیری احساس نارضایتی می‌کند.
در همین زمان، زندگی عاطفی اعضای خانواده نیز با محدودیت‌ها و دشواری‌هایی روبه‌رو می‌شود. منا به آلفیو موسکا، مردی زحمتکش که با گاری خود کار می‌کند، علاقه دارد، اما شرایط اقتصادی خانواده و ضرورت ازدواجی مناسب برای تأمین آینده، مانع شکل‌گیری این رابطه می‌شود. پادرو نِتونی می‌کوشد او را به ازدواج با برازی چیپولا، پسر خانواده‌ای ثروتمندتر، ترغیب کند.
از سوی دیگر، لوکا، یکی دیگر از نوه‌ها، برای انجام خدمت سربازی به ارتش می‌رود و خانواده بار دیگر یکی از نیروهای کار خود را از دست می‌دهد. تلاش‌های پادرو نِتونی برای پرداخت بدهی نیز به نتیجه نمی‌رسد و طلبکار سرانجام از راه قانونی برای تصاحب خانه اقدام می‌کند.
مهم‌ترین ضربه‌ی بعدی با رسیدن خبر مرگ لوکا در نبرد دریایی لیسا وارد می‌شود. او در جریان جنگ جان خود را از دست داده و امید خانواده به بازگشتش از بین می‌رود. با ادامه‌ی فشارهای مالی، خانواده ناچار می‌شود خانه‌ی درخت ازگیل را که مهم‌ترین دارایی و نماد هویت و همبستگی آن‌هاست، از دست بدهد. این اتفاق برای پادرو نِتونی بسیار دردناک است؛ زیرا خانه برای او صرفاً یک ملک نیست، بلکه نشانه‌ی ریشه‌های خانوادگی و حاصل تلاش نسل‌های پیشین است. از این پس، خانواده در خانه‌ای اجاره‌ای زندگی می‌کند و اعضای آن بیش از گذشته احساس بی‌پناهی می‌کنند.
نِتونی که از فقر و شرایط دشوار زندگی به ستوه آمده، بیش از پیش از ارزش‌ها و سنت‌های خانوادگی فاصله می‌گیرد. او نمی‌تواند مانند پدربزرگش به کار ماهیگیری و زندگی ساده‌ی روستایی رضایت دهد و آرزو دارد زندگی متفاوتی داشته باشد.
در همین دوران، با دختری به نام باربارا آشنا می‌شود و به او علاقه‌مند می‌شود، اما رفتارها و شهرت نامناسب نِتونی و مخالفت خانواده‌ی دختر، این رابطه را نیز با مشکل روبه‌رو می‌کند. پادرو نِتونی همچنان می‌کوشد خانواده را در کنار هم نگه دارد، اما اختلاف دیدگاه میان نسل قدیم و جوان‌ترها روزبه‌روز آشکارتر می‌شود.
در ادامه، مصیبت دیگری خانواده را گرفتار می‌کند. ماروتسا در جریان شیوع بیماری وبا جان خود را از دست می‌دهد و خانواده بار دیگر یکی از اعضای اصلی خود را از دست می‌دهد. نِتونی که دیگر تحمل زندگی فقیرانه را ندارد، تصمیم می‌گیرد روستا را ترک کند و برای یافتن کار و کسب درآمد به نقاط دیگر برود.
اما این سفر نیز نتیجه‌ای ندارد و او پس از مدتی با دست خالی بازمی‌گردد. در همین حال، وضعیت مالی خانواده همچنان بحرانی است و قایق پروویدنتسا نیز پس از یک حادثه‌ی دیگر آسیب می‌بیند و سرانجام فروخته می‌شود. پادرو نِتونی که روزگاری ستون استوار خانواده بود، اکنون با از دست رفتن خانه، قایق و بسیاری از اعضای خانواده، تقریباً همه‌چیز خود را از دست داده است.
نِتونی پس از بازگشت، به‌جای آنکه دوباره زندگی گذشته را از سر بگیرد، به می‌خوارگی و قاچاق روی می‌آورد. او در یکی از درگیری‌های مربوط به قاچاق، با دون میکله، مأمور ژاندارمری روستا، روبه‌رو می‌شود و در جریان نزاع با چاقو به او ضربه می‌زند. دون میکله که به لیا، خواهر نِتونی، علاقه‌مند بوده، پیش‌تر نیز درگیر شایعات و اختلافات مربوط به خانواده شده است.
نِتونی دستگیر و محاکمه می‌شود و در جریان دادگاه، تلاش وکیل او برای دفاع از موکلش با طرح موضوع آبرو و حیثیت خانوادگی، ناخواسته وضعیت لیا را دشوارتر می‌کند. شایعات مردم درباره‌ی رابطه‌ی او با دون میکله گسترش می‌یابد و لیا که دیگر تحمل نگاه و قضاوت اهالی روستا را ندارد، خانه را ترک می‌کند و به شهر کاتانیا می‌رود؛ جایی که سرنوشت تلخی در انتظارش است. منا نیز به دلیل بدنامی خانواده و شرایط پیش‌آمده، از ازدواج با آلفیو صرف‌نظر می‌کند.
در سال‌های پایانی داستان، پادرو نِتونی که از شدت رنج‌ها و مصیبت‌های پی‌درپی فرسوده شده، بیمار می‌شود و سرانجام به بیمارستان منتقل می‌گردد. او که تمام عمر خود را صرف حفظ خانواده و خانه کرده، دیگر توان بازگشت به زندگی گذشته را ندارد. آلسی، کوچک‌ترین نوه‌ی خانواده، برخلاف نِتونی همچنان به ارزش‌های پدربزرگ وفادار می‌ماند.
او با تلاش و کار مداوم، موفق می‌شود پول کافی فراهم کند و خانه‌ی درخت ازگیل را دوباره بخرد. آلسی با ازدواج با نونزیاتا، زندگی خانوادگی تازه‌ای تشکیل می‌دهد و می‌کوشد سنت‌ها و ارزش‌های ازدست‌رفته‌ی خانواده را زنده نگه دارد. منا نیز در کنار آن‌ها می‌ماند و به نگهداری از فرزندان خانواده کمک می‌کند. بااین‌حال، پادرو نِتونی پیش از آنکه بتواند بار دیگر خانه‌ی قدیمی خود را ببیند، در بیمارستان از دنیا می‌رود.
در پایان، نِتونی پس از آزادی از زندان به روستا بازمی‌گردد. او خانه‌ی قدیمی خانواده را دوباره می‌بیند؛ خانه‌ای که اکنون به دست آلسی بازخرید شده و زندگی تازه‌ای در آن جریان دارد. اما دیگر جایی برای او در این خانواده و در آن خانه وجود ندارد. گذشته‌ای که زمانی از آن گریخته بود، اکنون برای همیشه از دست رفته است.
نِتونی درمی‌یابد که با وجود بازگشت خانه به خانواده، پیوندهای ازدست‌رفته و آرامش پیشین هرگز به‌طور کامل بازنمی‌گردند. او سرانجام روستا را ترک می‌کند و برای همیشه از خانواده و زادگاهش دور می‌شود. داستان با این جدایی تلخ به پایان می‌رسد؛ پایانی که نشان می‌دهد خانواده‌ی مالاوولیا، اگرچه بخشی از دارایی و زندگی گذشته‌ی خود را بازیافته است، دیگر هرگز خانواده‌ی یکپارچه و خوشبخت آغاز داستان نخواهد شد.
بخش‌هایی از خاندان مالاوولیا
تنها دریا بود که در آن پایین، میان صخره‌های بلند ساحلی، همچنان داستان همیشگی خود را با صدای غُرّش‌آمیزش زمزمه می‌کرد؛ زیرا دریا نیز مانند هیچ‌کس، سرزمین و مرز مشخصی ندارد و از آنِ همه کسانی است که به آن گوش می‌سپارند؛ از این سوی جهان تا آن سویش، هر جا که خورشید طلوع می‌کند و غروب.
البته در آتسی ترسا، دریا شیوه‌ی خاص خودش را برای غریدن دارد و می‌توان آن را بی‌درنگ از صدای قل‌قل و جوشش آب در میان صخره‌هایی که موج‌ها بر آن‌ها می‌شکنند، شناخت؛ صدایی که انگار صدای یک دوست است.
………………….
و پدربزرگ همچون روحی سرگردان در برزخ، چشم‌انتظارشان بود؛ چشم به در دوخته بود، هرچند دیگر به‌سختی چیزی می‌دید. آن‌ها را لمس می‌کرد تا مطمئن شود خودشان هستند و سپس دیگر هیچ نمی‌گفت؛ با آنکه از چهره‌اش پیدا بود حرف‌های بسیاری برای گفتن دارد. اندوهی که بر چهره‌اش نشسته بود و نمی‌توانست آن را به زبان بیاورد، دل آدم را به درد می‌آورد.
………………….
آلسی پرسید: چرا دریا گاهی سبز است و گاهی فیروزه‌ای، گاهی سفید و گاهی به سیاهی گدازه‌های آتشفشانی؟ چرا هیچ‌وقت فقط رنگ آب نیست؟
پدربزرگش گفت: این خواست خداست. به این ترتیب، دریانورد می‌فهمد چه وقت می‌تواند به دریا بزند و چه وقت بهتر است در ساحل بماند.
…………………
دون چیچو درحالی‌که زیر لب غرولند می‌کرد، دور شد و گفت: «این هم مزد زحماتی که می‌کشیم! همیشه همین‌طور است؛ اگر حالشان خوب شود، می‌گویند از لطف حضرت مریم بوده، اما اگر بمیرند، همه‌اش تقصیر ماست!»
اگر به کتاب خاندان مالاوولیا علاقه دارید، بخش معرفی برترین آثار ادبیات ایتالیا در وب‌سایت هر روز یک کتاب، شما را با سایر آثار مشابه نیز آشنا می‌کند.
