«آن چیست که چیست؟» اثری است از دیو اگرز (نویسندهی آمریکایی، متولد ۱۹۷۰) که در سال ۲۰۰۶ منتشر شده است. این رمان روایت زندگی واقعی یک کودک سودانی است که در جریان جنگ داخلی، از خانوادهاش جدا میشود، سالها در اردوگاههای پناهندگان زندگی میکند و در نهایت مسیر دشوار مهاجرت و سازگاری با زندگی در غرب را پشت سر میگذارد.
دربارهی آن چیست که چیست؟
رمان «آن چیست که چیست؟» (What Is the What) اثر دیو اگرز یکی از شاخصترین نمونههای ادبیات معاصر است که مرز میان داستان و واقعیت را به شکلی هنرمندانه درهم میشکند. این اثر که بر پایه زندگی واقعی والنتینو آچاک دنگ شکل گرفته، تلاشی است برای بازگویی رنج، امید و سرگذشت انسانی در جهانی آشفته و نابرابر.
این کتاب در ظاهر یک رمان است، اما در عمق خود نوعی زندگینامهی داستانی به شمار میآید که با همکاری نزدیک نویسنده و راوی اصلی شکل گرفته است. اگرز با بهرهگیری از صدای اولشخص، تجربههای واقعی دنگ را به شکلی روایی و ادبی بازآفرینی کرده و اثری خلق کرده که هم از نظر احساسی و هم از نظر تاریخی تأثیرگذار است.
داستان از دل جنگهای داخلی سودان برمیخیزد؛ جایی که هزاران کودک بیپناه، خانواده و خانه خود را از دست میدهند و در جستوجوی بقا به سفری ناخواسته کشیده میشوند. این کودکان که بعدها به «پسران گمشده» شهرت یافتند، نماد نسلی هستند که کودکیشان در آتش خشونت سوخته است.
روایت کتاب بهگونهای پیش میرود که خواننده نهتنها شاهد وقایع بیرونی، بلکه درگیر دنیای درونی شخصیت اصلی نیز میشود. ترس، تنهایی، امید و اراده برای ادامه زندگی، همگی در لایههای مختلف روایت تنیده شدهاند و تصویری عمیق از تجربه انسانی ارائه میدهند.
یکی از ویژگیهای برجسته این اثر، زبان ساده اما تأثیرگذار آن است. اگرز با پرهیز از پیچیدگیهای زبانی، اجازه میدهد خودِ داستان و تجربهها سخن بگویند. این سادگی در عین حال به قدرت انتقال احساسات کمک میکند و خواننده را به شکلی بیواسطه درگیر میسازد.
ساختار روایی کتاب نیز قابل توجه است. داستان میان گذشته و حال در نوسان است و زندگی شخصیت اصلی در سودان و سپس در آمریکا را به موازات هم پیش میبرد. این جابهجایی زمانی، تضاد میان دو جهان متفاوت را بهخوبی برجسته میکند.
در بخشهایی از کتاب، خواننده با تصویری بیرحمانه از خشونت، گرسنگی و بیخانمانی مواجه میشود. اما در کنار این تاریکی، لحظاتی از دوستی، همدلی و امید نیز وجود دارد که به روایت تعادل میبخشد و آن را از یأس مطلق دور میکند.
«آن چیست که چیست؟» همچنین پرسشهایی بنیادین درباره هویت، تعلق و معنای خانه مطرح میکند. شخصیت اصلی در طول مسیر خود بارها با این پرسش مواجه میشود که جایگاه واقعی او کجاست و چگونه میتواند گذشته و حال خود را با یکدیگر آشتی دهد.
یکی دیگر از جنبههای مهم این اثر، نگاه آن به مفهوم روایت و حقیقت است. کتاب نشان میدهد که چگونه داستانگویی میتواند ابزاری برای حفظ خاطره، بازسازی هویت و حتی مقاومت در برابر فراموشی باشد.
اگرز در این اثر نهتنها به روایت یک زندگی میپردازد، بلکه توجه خواننده را به بحرانهای انسانی گستردهتری جلب میکند. جنگ، مهاجرت اجباری و نابرابریهای جهانی، همگی در پسزمینه داستان حضور دارند و به آن بُعدی جهانی میبخشند.
از منظر ادبی، این کتاب نمونهای موفق از ترکیب روزنامهنگاری روایی و داستاننویسی است. مرز میان واقعیت و تخیل در آن بهگونهای محو شده که خواننده همزمان با یک داستان و یک سند تاریخی مواجه است.
در نهایت، «آن چیست که چیست؟» اثری است که نهتنها خوانده میشود، بلکه تجربه میشود. این کتاب خواننده را وادار میکند تا به جهان پیرامون خود با نگاهی تازه بنگرد و نسبت به رنجها و سرنوشت دیگران حساستر شود.
رمان آن چیست که چیست؟ در وبسایت goodreads دارای امتیاز ۴.۱۵ با بیش از ۸۷۰۰۰ رای و ۷۷۰۰ نقد و نظر است.
خلاصهی داستان آن چیست که چیست؟
رمان «آن چیست که چیست؟» اثر دیو اگرز با صحنهای از زندگی امروز والنتینو آچاک دنگ در آمریکا آغاز میشود؛ جایی که او با خشونتی ناگهانی روبهرو میشود و همین اتفاق بهانهای میشود تا گذشتهاش را مرور کند. روایت از همین نقطه به عقب بازمیگردد و زندگی پر فراز و نشیب او را بازگو میکند.
والنتینو در کودکی در روستایی در سودان زندگی آرامی دارد، اما با آغاز جنگ داخلی، همه چیز بهسرعت فرو میپاشد. حمله نیروهای نظامی به روستا، خانواده و دنیای امن او را نابود میکند و او ناچار میشود برای نجات جان خود فرار کند.
او در کنار گروهی از کودکان دیگر، که بعدها به «پسران گمشده» معروف میشوند، سفری طولانی و خطرناک را آغاز میکند. این کودکان بدون سرپرست، در دل طبیعت خشن و بیرحم، مسیرهای طولانی را پیاده طی میکنند تا به جایی امن برسند.
در طول این سفر، آنها با خطرات بیشماری روبهرو میشوند: از گرسنگی و تشنگی گرفته تا حمله حیوانات وحشی و نیروهای مسلح. بسیاری از همراهان والنتینو در این مسیر جان خود را از دست میدهند و این تجربهها زخمهای عمیقی بر روح او باقی میگذارد.
پس از رنجهای فراوان، والنتینو و برخی از همراهانش به اردوگاههای پناهندگان در کشورهای همسایه میرسند. زندگی در این اردوگاهها نیز آسان نیست؛ شرایط سخت، کمبود منابع و آیندهای نامعلوم، همچنان سایهای سنگین بر زندگی آنها میاندازد.
با گذشت زمان، فرصتی برای انتقال برخی از این کودکان به آمریکا فراهم میشود. والنتینو نیز در میان این گروه قرار میگیرد و وارد کشوری میشود که از هر نظر با گذشتهاش متفاوت است.
اما زندگی در آمریکا نیز چالشهای خاص خود را دارد. او باید با فرهنگی جدید، زبانی متفاوت و احساس عمیق غربت کنار بیاید. در عین حال، خاطرات دردناک گذشته همچنان او را رها نمیکنند.
روایت کتاب بهصورت رفتوبرگشتی میان گذشته در آفریقا و حال در آمریکا پیش میرود. این ساختار به خواننده نشان میدهد که چگونه تجربههای گذشته همچنان بر زندگی کنونی والنتینو تأثیر میگذارند.
در طول داستان، والنتینو تلاش میکند معنایی برای آنچه بر او گذشته بیابد. او با روایت کردن داستان خود، سعی دارد هم گذشتهاش را درک کند و هم آن را با دیگران به اشتراک بگذارد تا فراموش نشود.
در نهایت، «آن چیست که چیست؟» داستانی است از بقا، از دست دادن و امید؛ روایتی از انسانی که در میان ویرانیها، تلاش میکند هویت خود را حفظ کند و آیندهای تازه بسازد، حتی اگر گذشتهاش هرگز او را رها نکند.
بخشهایی از آن چیست که چیست؟
دلیلی ندارم که در را باز نکنم، پس در را باز میکنم. پنجره گرد و کوچکی هم ندارم که از پشت آن بازدیدکنندهها را نگاه کنم، بنابراین در را باز میکنم و روبهرویم زنی بلندقد و درشتاندام، آمریکاییِ آفریقاییتبار، چند سالی بزرگتر از من، با یک گرمکن ورزشی نایلونی قرمز قرار دارد. با صدای بلند با من حرف میزند:
«آقا، تلفن دارید؟»
به نظرم آشنا میآید. تقریباً مطمئنم که یک ساعت پیش، وقتی از فروشگاه کوچک محله برمیگشتم، او را در پارکینگ دیده بودم. آنجا کنار پلهها ایستاده بود و من هم به او لبخند زده بودم. به او میگویم بله، تلفن دارم.
میگوید: «ماشینم توی خیابان خراب شده.» پشت سرش هوا رو به تاریکی میرود. تمام بعدازظهر را مشغول درس خواندن بودهام. ادامه میدهد: «میشود از تلفنتان استفاده کنم و به پلیس زنگ بزنم؟»
………………….
آنها «برادرزادههای سلطنتی پینیودو» بودند. یکی از هماتاقیهایم این نام را برایشان گذاشت و خیلی زود در کلاس پنجاهویک نفره و حتی در سراسر اردوگاه، همه آنها را با همین نام میشناختند، یا گاهی «دختران سلطنتی» صدا میکردند. خانوادههای دیگری هم بودند، خواهران دیگری هم بودند، اما هیچکدام به این اندازه یکدست و برجسته نبودند.
بعید بود این چهار دختر از این لقب بیخبر باشند، و کسی هم شک نداشت که از آن خوششان میآید. آنها از احترامی که ما برایشان قائل بودیم آگاه بودند، اما با این حال، انگار بهخصوص من را اصلاً نمیدیدند.
با گذشت ترم، شروع کردم به تردید در استراتژیام. من بهترین دانشآموز کلاس بودم، اما آنها هیچ توجهی به من نمیکردند. کمکم نگران شدم که شاید اصلاً برایشان مهم نیست کسی از نظر درسی چقدر موفق است، چه من و چه هیچ پسر دیگری. احتمالاً آنها نمیخواستند با کسی مثل من ارتباطی داشته باشند؛ یک کودک بدون همراه. این وضعیت با برادرزادههای آقای کندیت کاملاً متفاوت بود.
کودکان بدون همراه، پایینترین پله نردبان اجتماعی در پینیودو بودند، و مدام هم این موضوع به ما یادآوری میشد. لباسهایمان کم و پاره بود و خانههایمان شبیه چیزی بود که خود پسرها ساخته باشند، که البته واقعاً همینطور هم بود. وقتی به آمریکا رسیدم، یکی از دوستان قدیمیام از اردوگاهها برایم هدیهای آورد: یک بسته اسباببازی ساختمانی «تینکر تویز».
آن میلههای باریک چنان شبیه چوبهایی بودند که با آنها اولین سرپناهمان را در پینیودو ساخته بودیم که مجبور شدم بخندم. آچور آچور و من روی میز قهوهخوریمان نمونهای از خانه گروه دوازدهمان را ساختیم و بعد بیشتر خندیدیم. آنقدر شبیه بود که هر دوی ما را متحیر کرد.
کل ترم طول کشید، اما بالاخره تلاشهایم برای «دختران سلطنتی» نتیجه داد. یک هفته مانده به پایان کلاسها برای یک ماه تعطیلی، روزی که از مدرسه بیرون میآمدم، آگوم خودش را جلوی من قرار داد و چیزی گفت. این اتفاق به اندازه دیدن یک گورخر جلوی من که سوت بزند غیرممکن به نظر میرسید. آگوم چه گفته بود؟ مجبور شدم کلمات را کنار هم بگذارم و معنیاش را حدس بزنم.
………………….
«آن چیست که چیست» روایت عمیق و جاندار زندگی من است: از زمانی که در ماریال بای از خانوادهام جدا شدم، تا سیزده سالی که در اردوگاههای پناهندگان اتیوپی و کنیا گذراندم، تا مواجههام با فرهنگهای پرجنبوجوش غربی که از آتلانتا آغاز شد، و تا تجربههایی از سخاوت و همچنین دشواریهایی که در جاهای دیگر با آنها روبهرو شدم.
با خواندن این کتاب، درباره من و مردم عزیز سودان چیزهای بیشتری خواهید آموخت. من هنوز پسری کوچک بودم که جنگ داخلی بیستودوساله آغاز شد؛ جنگی که در آن دولت سودان در برابر جنبش/ارتش آزادیبخش خلق سودان قرار گرفت.
بهعنوان انسانی بیدفاع، من برای زنده ماندن، در میان سرزمینهای بسیار خشن و طاقتفرسا سفر کردم؛ در حالی که بمبارانهای نیروی هوایی سودان را پشت سر میگذاشتم، از مینهای زمینی دوری میکردم و همزمان از دست جانوران وحشی و انسانهای قاتل میگریختم.
اگر به کتاب آن چیست که چیست؟ علاقه دارید، بخش معرفی برترین آثار داستانی معاصر در وبسایت هر روز یک کتاب، شما را با سایر آثار مشابه نیز آشنا میکند.
